To Mennesker 🗓️

Forfattar: Anna Munch

Land: Norge

År: 1898

Meir sitat her

Fru Sigrid Strøm lir av ein «sjelelig sygdom», eller psykisk sjuk som man seier i dag. Ho blir heilt betatt av Leif Erlandsen, men sender han brev på brev for å overbevise han om at ho ikkje er forelska og ikkje noko interessert ein gong. Det var nesten at eg slutte lese ved ~30% fordi både ho og han var så irriterande, men samstundes var eg litt nyfiken: ‘kor har du tenk deg med dette Sigrid?’ – eg trur ikkje ho hadde nokon plan sjølv heller. Eg blei berre sittande storauga og skrikande innvendig: ‘Slutt å skriv brev Sigrid!’, boka er ikkje langt i frå å vere ein thriller om ein gal stalker.

Sigrid bur i Kristiania og då Erlandsen er ei stund i byen og Sigrid ikkje klarer å ‘tilfeldigvis’ møte han nokon stad så tar ho inn på same hotell som han! Ho får seg rom rett over gangen! Også sit ho der og venter heilt til ho høyrer han og går og overraskar han.

Hans udtryk husked hun siden. Han braastansed, veg lidt bagover, stirred paa hende og sa med en ubeskrivelig betoning, som i en slags sublim betagelse: «men menneske da!»

Og seinare bur dei ved same høgfjellshotell (‘tilfeldigvis…’) og han er ikkje særleg interessert i vere i lag med ho og i staden for å spør han rett ut (dei har hatt fleire samtalar aleine før) eller berre bestemme seg for å slutte å bry seg så fortsett ho med det ho veit best: skrive brev.

«Nei, fru Strøm, jeg vil aldrig tale med Dem mere. De har trættet mig du. De har pint mig.»

...

«Hvilket -? Har De da ikke læst …?»
«Læst. Tror De, jeg læser. De driver paa med Deres. De skriver til mig nu, nu, da vi endog bor under same tag. Og det, endda De fik brev uaabnet tilbage, dernede»

...

Men hun kunne ikke motstaa situationen. Med en gang begyndte hun at sige et par ord. Men enten der var noget bebreidende i hendes tone eller hvad det var: han fór op, sa «nei, hold op!» og gik hurtig fra hende ind til de andre.

Men Erlandsen er litt rar han òg.

«Hvad heter De? Til fornavn, mener jeg»
«Sigrid.»
«Sigrid. Det er vakkert. Men hvorfor heder De ikke Sigrun?»

Og han langt ifrå eit søt liten engel, og sjølv om dei flørtar titt i starten så seier han òg tydeleg ifrå at han er ikkje interessert i meir enn å ligge med ho. ‘å nejda det går bra me er jo berre venner, ikkje sant, nei eg er ikkje interessert i noko meir enn venskap eg kompis! Null stress! Me kan berre slenge gatelangs slik gode kompisar gjer okei?!’ seier Sigrid, samtidig som ho definitivt er interessert, og helst på eit ordentleg langvarig forhold. Det er jo heilt håplaust. Det var nokon som sa i introduksjonen til boka at Erlandsen er ikkje så frykteleg viktig som person for historia. Sigrid har festa seg til han som ein flått og hadde det ikkje vore han så hadde det vore nokon andre. Erlandsen er berre med for å flørte i starten og så for harde livet å unngå Sigrid. På spansk kallar ein folk som Sigrid for eit albueskjell, (eller ‘lapa’ på spansk da).

(Visstnok er historia kanskje basert på Anna Munch sjølv og Knut Hamsun, internettet seier så, men introduksjonen i boka seier at Anna Munch nekta for det).

Til biblioteket

Heaven (ヘヴン) 🗓️

Forfattar: Mieko Kawakami

Omsettar: Magne Tørring

Land: Japan

År: 2009

Meir sitat her

Det var fint i starten når hovudpersonen får seg ein ven – han trengte ikkje gjer noko eingong: det er Kojima som tar kontakt. Brevvekslinga deira var så søt og det var godt at dei fekk begge noko anna å tenkje på enn alle mobbarane på skulen. Eg er glad i å skrive brev sjølv (berre synd med skyhøg porto) og har ofte tenkt på korleis mine brev blir oppfatta av mottakaren akkurat som hovudpersonen her lurer på (det er alltid så kjekt når eg kjenne igjen mine eigne tankar sjå andre).

Etter å ha sittet sånn en lang stund gikk jeg bort til bokhylla, tok ut ordbokeska med de gamle brevene hennes og leste gjennom dem. Alle føltes så glade, som om hun satt der rett foran meg og pratet. Når jeg leste dem igjen, begynte jeg å lure på hva slags stemning det var i brevene mine, hvilken tone de var skrevet i. Hva slags brev var det egentlig jeg hadde sendt henne? Jeg tenkte på noe hun hadde skrevet til meg en gang, at selv om brevene vi skriver, på en måte er våre, blir de i det øyeblikket vi sender dem fra oss, en del av en verden vi aldri vil få del i.

Venskap er jo eit av mine favoritt-tema, men dette venskapet er ikkje heilt ideelt likevel. Eg fekk til tider lyst til å filleriste Kojima, ho oppfører seg som ein asketisk munk som trur å ta imot og godta mobbing er vegen til Nirvana. Ho har femtitusen unnskyldningar for alt, og det gir ganske mykje meining når ho og Momose smeltar saman i slutten til tross for at deira meining ar er heilt ekstreme i kvar sin retning. Hovudpersonen slit med å finne svara på dei store spørsmåla om sitt eige liv: Kvifor han blir mobba? Korkje Kojima eller Momose er noko særleg til hjelp synst eg. Hovudpersonen seier sjølv at:

Jeg kunne kjenne på en frykt som jeg visste verken kunne bekreftes eller avkreftes, for at det var noe grunnleggende feil i min forståelse av virkeligheten, og at jeg med dette skeive utgangspunktet aldri ville kunne finne fram til annet enn gale svar.

Men han har ein betre forståing av verkelegheita enn dei der andre to i fylgje mi meining – om ikkje det betyr at min eigen forståing er gal! 🤪. Den som hjelpe mest i slutten er mamma, overraskande nok: eg trudde ho skulle bli ei ekkel stemor, men var faktisk svært snill og grei. Då ho synst det er skuffande at sonen berre treng å ligge på sjukehuset ein dag etter operasjonen var eg heilt einig: «Det burde jo bli litt mer drama når du først gjør dette. Action, liksom».

Til biblioteket

Invictus 🗓️

Forfattar: Sunniva Lye Axelsen

Land: Norge

År: 2022

Det fyrste eg blei minna på av denne boka var eit dikt med las på vidaregåande: Oppslag i en OBOS-blokk (s.17). Eg skal ikkje påstå eg heilt forstår dette diktet, men det gav meg verkeleg den same stemninga. I blokka i boka er folk så både så nære men så fjerne, dei lev oppå kvarandre - ufrivillig og heilt gløymt av resten av samfunnet. Dei har blitt sitt eige minisamfunn, kvar dag dei same på opphaldsrommet, men alle verkar så triste og einsame. Og som sagt: svært tilsidesett. Hovudkarakteren Hugo er heilt ufordrageleg, dømmer alle han kjenner og sjølv er han nærmast perfekt, men det er jo umogleg å ikkje føle for han heller. Han blir med ett så sårbar når han tenkjer over barndommen og faren. Eg får heilt vondt av han kvar gong han tenkjer over faren som han saknar.

Det er så mange vegar livet kan ta og som ein ikkje sjølv har noko råderett over, og vegane skildra i boka er slike triste og urettferdige vegar. Dei som slit må slite meir, resten av samfunnet har ikkje plass til dei, anna enn for å synst synd på dei og for å synst betre om seg sjølv. Her hadde det sikkert vore kjekkare for meg sjølv om eg hadde sett nrk-programmet ‘Helene sjekker inn’ fordi bokas program ‘Innsjekk’ med Helena er jo ganske tydeleg basert på det. Men eg har altså ikkje sett serien som blir … kritisert går eg ut i frå.

Til biblioteket

Døgnåpent (コンビニ人間) 🗓️

Forfattar: Sayaka Murata

Omsettar: Magne Tørring

Land: Japan

År: 2016

Ei svært kort bok, eg las ho på ein kveld, men kjempekjekk! Litt morosam og litt trist. Eg lo ofte av Furukuras observasjonar, sjølv om alle synst ho va rar så syntest resten av verda like rar gjennom hennar auger. Shiraha var jo svært slabbedaskete, men likevel så underhaldande når han kritiserte alt og alle, han var så veldig sint og irritert og uttrykka seg så morosamt. Og alt maset om steinalderen… til tross for at eg ikkje ynskjer å ha så mykje til felles med ein slik type er eg einig i at me ikkje er forandra som folk og samfunn sida steinalderen. Shiraha verka mest irritert ved det, eller i alle fall irritert ved at dagens folk ikkje innser at steinalderens seder ennå står ved lag. Men det er i alle fall vakkert, synst eg, at me er framleis dei same. Folk i steinalderen hadde sikkert dei same samtalane som oss, dei same vitsane, dei same tankane. Men nå skal ikkje eg bable i det uendelege om …steinalderen – akkurat som plagsame Shiraha!

Men det var altså litt trist til tider òg. Furukura er så fornøgd med livet, ho har ordna seg akkurat som ho liker det, men familien hennar, vener og kollegaer klarer ikkje akseptere det. Dei spør og graver heile tida, og synst tydeleg synd på Furukura – altså til tross for at ho er glad og trivst.

Det forundret meg alltid med hvilken selvskreven rett folk tok seg til rette i møte med dem de selv opplevde som rare.

Og det blir ikkje akkurat betre når Furukura fortel dei om Shiraha og alle trur dei er kjærastar. Plutseleg blir alle så i overkant glade for Furukura, som om fyrst no har det skjedd noko i Furukuras liv å gle seg over. Ho blir inkludert i venskap og samtalar på ein måte at ho innser kor innmari ‘utanfor’ ho før var. Det er spesielt det med at venene og systera ikkje kunne godta Furukuras glede fordi hennar glede ikkje var slik dei forventa som gjer vondt og kjennest urettferdig. Må ein verkeleg setje spørsmålsteikn ved alt, eller?

Normalitetens verden var et nådeløst sted. Ethvert fremmedelement ble umerkelig utslettet, ethvert menneske som ikke fulgte normen, behørig elimenert.

Til biblioteket

Kveldens Ubehag (De avond is ongemak) 🗓️

Forfattar: Marieke Lucas Rijneveld

Omsettar: Hedda Vormeland

Land: Nederland

År: 2018

Nå har eg gått svært fram og tilbake på om eg skulle skrive noko om ‘Kveldens ubehag’ eller ikkje. Boka gir eit sterkt inntrykk kan ein sei og vel så det. Men det er vanskeleg å formulere ordentlege tankar. Dei meir groteske delane setter djupe spor i mitt håve og tar mykje plass, eg hugsar no som eg visste før frå vidaregåande når eg og venninna mi såg haugevis med skrekkfilmar, eg taklar ikkje ekkelt-vondt. Og ‘Kveldens ubehag’ minna meg altså på det. Så berre la meg fokusere:

Dette er ei bok med mykje sorg og ein familie som ikkje klarer eller ikkje veit korleis dei skal handtere det. Eg vet ikkje om eg hadde visst heilt sjølv heller. Dei er alle så vane med at Gud har ein plan for alt og ting går bra til slutt, men så gjer det ikkje det likevel og dei ser ikkje snurten av nokon større plan. Det er vondt å lese kor borte foreldra blir, spesielt mora. Ho skrumpar heilt inn forsvinner nesten. I boka eg las rett etterpå ‘Vegetarianeren’ skrumpar òg hovudkarakteren inn som ein respons på sine sorger og vonde ting i livet. Men desse to damene er ikkje heilt like likevel. Jas’ mor er så tydeleg trist og visner mens Yeong-hye blomstrar og finn si frelse ved si innskrumping. Jas’ mor glir nesten heilt ut av historia, eg veit jo ikkje korleis det var før men det verker som om familieforholda var heilt annleis. Jas får absolutt ingen kroppskontakt frå mor si i løpet av boka, og ho saknar ho. Jas er konstant bekymra for at foreldra skal døy. Ho har blitt fortalt at livet som barn er så greitt fordi ungar ikkje har nokre bekymringar, men Jas er berre bekymringar for foreldra.

Ungane må finne vegen ut av sorga si sjølv. Det lover vel ikkje så godt når foreldra, som skal veileie dei, ikkje får det til ein gang. Ungane må altså greie seg aleine og det blir til ein del sinne, vald og seksuelle greier. Eg ante ikkje kva eg gjekk til - tabbe. Til tider var det litt morosamt faktisk, på ein mørk måte. Jas har jo vore forstoppa heile boka og dei stundene når faren prøver å hjelpe ho, til tross for at det er svært vondt så er det nesten koseleg fordi endeleg tar faren på ho, hud-på-hud-kontakt, og tar seg av ho. Viser litt omsorg og kjærleik. Det var ei krevjande bok å lese, alt raknar og det er dei uskyldige det går ut over. Og det er jo ikkje eit heilt umogleg problem heller, ein les og tenkjer at det er ikkje så mykje som skal til for å komme ut av all denne sorga littegrann, kanskje berre snakk saman?

Til biblioteket

Vegetarianeren (채식주의자) 🗓️

Forfattar: Han Kang

Omsettar: Vivian Evelina Øverås

Land: Sør-Korea

År: 2007

Både denne boka og boka over ‘Kveldens ubehag’ er slike bøker ein kan skrive side opp og side ned om. Djupe lag med meiningar og alskens verkemidlar. Men eg har ikkje slike kompetanse eller lyst. Yeong-hye er hovudpersonen i ‘Vegetarianeren’ og boka startar med at ho blir vegetarianar på grunn av ein svært blodig og valdeleg draum. Men me får aldri høyre historia frå hennar synspunkt, bortsett frå draumane. At Yeong-hye ikkje har nokon særleg stemme, ingenting ho skulle ha sagt om sitt eige liv, er tydeleg når me aldri får høyra hennar tankar ein gong. Me får tre andre synspunkt: ektemannen, svogeren, storesøstera. Yeong-hye blir alltid sett utanfrå og me får aldri heilt forstå ho, korkje me eller dei rundt ho. Det minner meg om eit dikt av Haldis Maren Vesaas: Ord over grind’‘. Men menneska i ‘Vegetarianeren’ møtest svært sjeldan, kanskje aldri, ved grinda. Det verker som om dei alltid berre har titta på kvarandre gjennom glaset. Til nøds stått på dørtrappa. Folk kjenner jo ikkje kvarandre, i alle fall ikkje dei gifte para, men kanskje systrene var på nippet til å forstå kvarandre den gongen i skogen. Så klart vil me jo aldri heilt forstå kvarandre nokon av oss, men Yeong-hye har hatt vonde opplevingar i barndommen og det ser ikkje ut til at det nokon sinne gjekk opp for storesøstera kar traumatisk det var.

Eg nemnde det i teksten over, den om ‘Kveldens ubehag’, at Yeong-hye verker ikkje trist. Ho har funne si løysning, sin sti til si frelse og er fornøgd (mindre fornøgd med familien som berre er til hinder). Kanskje ho aldri fekk heilt sjans til å vere seg sjølv, til å vere sjølvstendig før. Og ved å bli meir passiv blir ho meir levande, det er i alle fall slik og såg det. Ho blir og skildra svært barnslig, ho blir meir og meir eit barn, ein baby. Uskylden sjølv. Det verker ikkje som om ho rømmer bort frå livet sitt, sjølv om ho foreslo det og eingong, men at ho vil bli til alt vold og smerte og blod ikkje er – ho vil kanskje bli uskyld.

Ho er svært målbevisst og ofte blir ho skildra som ein blome i sola(eg likte svært godt då tok av seg på overkroppen og vendte seg mot sollyset: vakkert, varmt og eit bilete fullt av energi). Til tross for at ho er berre skinn og bein er ho nesten meir levande enn dei andre.

Til biblioteket

Trelegemeproblemet (三体) 🗓️

Forfattar: Liu Cixin

Omsettar: Lars Peder Kallar Devold

Land: Kina

År: 2008

Science fiction er ikkje ein sjanger eg les ofte! Det er vel berre Haikerens guide til galaksen eg lest før, så med ein gong romvesena dukka opp kom eg i ein slik tullestemning. Dei haldt jo på med denne utbrettinga si av proton slik at dei enda opp i all slags fasongar og då var eg med ein gong i Haikeren-universet. Alt blei så fantasifullt og vakkert på ein måte. Eg likte best den fyrste versjonen med proton i ein dimensjon der ein såg lysets refleksjon overalt, men kunne ikkje faktisk kjenne noko, men likevel klødde alle i ansiktet på grunn av det. Då var eg der! Eg klødde eg og!

Eg synst eigentleg alt var lett å sjå for seg, det blei nesten som ein film! Og alle gamle kjendisane som dukka opp .. slik kan jo aldri bli gjort tilfredsstillande på film fordi mine eigne bilde av gamlefolk er så klare i hovudet mitt og det stemmer jo ikkje overeins med nokon Hollywoodfyr (eller anna -wood fyr). Men at dei dukka opp i boka, i spelet, var kjempekjekt. Eg las Sofies Verden i vinter og det minna meg svært om det, der òg møtte me jo gammalkjendis etter gammalkjendis.

Det er mykje fokus på syklusar. Ting går frå godt til vondt og til godt igjen. Utan ende. Er dette svært vanleg i Kinesisk kunst og kultur? Det er jo slik gode gamle Romansen og startar. Eg liker det uansett, tanken på syklusar fenger meg veldig, og det minner meg om enda ei bok: Resiliens-boka! Den òg er jo full av syklusar i naturen og samfunnet. System som går frå ein tilstand til ein annan og tilbake igjen (eller til noko heilt nytt, men det kan vel reknast som ein del av syklusen det òg? Ein Syklus i fleire dimensjonar!? Eller forvirrar eg berre meg sjølv no?).

Også er det jo eit slikt tema som får meg til å tenkje: Kva ville eg gjort, kven si side ville eg vere på? Og eg er ikkje heilt sikker. Det er jo ein ting å berre fundere på det og noko anna å leve det. Men dette er berre fyrste del av ei lenger historie så det er litt skummelt å bestemme seg allereie nå når eg liksom ikkje veit alt som er å vete. Fordi eg har inntrykk av (frå internett) at kontakt med romvesena kanskje var verre enn noko me kunne ha funne på mot kvarandre.

Til biblioteket

Herrene sendte oss hit - om tvangsflyttingen av samene
(Herrarna satte oss hit : om tvångsförflyttningarna i Sverige) 🗓️

Forfattar: Elin Anna Labba

Omsettar: Trude Marstein

Land: Sverige

År: 2020

I langlang tid hadde samer budd på fjellet i Sverige om vinteren og dradd til kysten i Norge om sommeren (i lag med all reinen sin så klart), men så stengte Norge grensa for slik livsstil (ingen rein fikk krysse grensa!) og dei fikk aldri dra heim til Norge meir. Tanken på at ein dag plutseleg er den siste er trist. Siste gongen ein ser sitt elskande landskap med dei kjente lydane og luktande. Og ein veit det ikkje ein gong før det er for seint. Ein får aldri tatt farvel. Hjartet mitt hadde blødd.
Landet dei vil til og saknar er rett der borte, men dei fekk ikkje lov å dra dit fordi staten hadde sagt det. Og reinen vil òg tilbake. Heile tida mens dei drar sørover i Sverige i staden for vest til Norge, strittar reinen imot fordi dei veit det er feil. Og mange som mistar mange dyr. Alt går så tydeleg naturen imot, men i Norge er samane og reinen "utav syne og utav sinn". (Det er jo samar igjen i Norge, men boka handlar om desse som budde på fjellet i Sverige om vinteren og kysten i Norge (Tromsø/Senja) om sommaren).

Alle dei forskjellige historiene er gjenfortellingar av dagbøker og intervju, om eg har forstått det riktig? Det er ein slik gjenfortelling som gjer meg litt usikker, har forfattaren gitt dei tankar og kjensle dei aldri tenkte og kjente? Det minner meg om boka om Lucrezia Borgia, der òg får ein kjenne hovudpersonane meir intimt enn eg klarer tru på og setter meir spørsmålsteikn enn lever meg inn. Men eg veit ikkje, kanskje var det svært utfyllande dagbøker/intervju?

Det boka i alle fall har er nydelege bilete! Så klare og flotte. Ein kan jo lure seg på innpåslitne slike fotografar var, eg liker i allefall ikkje bli fotografert i tide og utide, men eg er takknemlig likevel fordi eg elsker å sjå på bilder av folk.

Også blir sluttordet at eg er alltid så imponert... eller misunneleg på folk som har lært ordentlege fag av foreldra sine. Alt desse samane kan om reindrift har dei lært frå foreldra sine, og all syinga: dei syr alle kleda sine sjølv og attpåtil skoa. Eg kan ikkje sjå for meg ein gong å sy sko som faktisk fungerer til å gå ute i. Dessverre var ein konsekvens av tvangsforflyttinga rundt om at familiane blei revet frå kvarandre. Eller dei gifte verkar for så vidt å få halde saman, men fleire mistar kontakta med enkelte av sine eigne barn, og tanter og onklar og syskenbarn og, ja, nettverket sitt og lærarane sine.

Til biblioteket

Koke bjørn (Koka Björn) 🗓️

Forfattar: Mikael Niemi

Omsettar: Erik Krogstad

Land: Sverige

År: 2016

Eg trudde eg ikkje var noko glad i krim, men no har eg funne ei krim-bok eg likte! ‘Populærmusikk frå Vittula’ var ein slager for meg på vidaregåande så det var ingen stor overrasking at eg likte denne boka òg. Det er ikkje magisk realisme i ‘Koke bjørn’, men ein god del religion – ein av hovudpersonane er troll alt Læstadius sjølv. Læstadianismen hadde eg eit dårleg inntrykk av frå ‘Populærmusikk frå Vittula’, men her er prosten vår stolte (og kortvaksne) helt! Det er ikkje heilt ut på viddene å forkynne avhald når dei innflyttarane tener seg rike på sal av sprit, slik at dei plutseleg har fått eit alkoholikar-problem som prosten vår sjølv vaks opp i lag med pga sin far. Men det er jo ikkje alt han heller har kontroll på, Læstadianer-vekkkelsen er større enn han sjølv. Det er svært tydeleg når dei snakkar om dei i Kautokeino og Skjervøy som oppfører seg ein god del meir radikalt enn Læstadius er komfortabel med. Det er desse som ropar høgast og gjer mest utav seg som blir folkets ansikt utad, sjølv om dei kanskje ikkje er gode representantar i det heile tatt. Prosten verker så tvilande, og i si kjerke er han «ensom fremme i stavnen av dette krengende skipet».

Noko av det eg liker aller best er språket, kanskje eg burde ha lest boka på svensk? Eg likte Jussis tankar ute i naturen, hans filosoferingar. Han er berre ein vandrar, han er som lauvet som forsvinn på hausten og snøen som forsvinn på våren. «Og når man en gang forsvinner for godt, er det som om man aldri har vært her». Då prosten skriv namnet hans inn i boka si er det heilt magisk for Jussi, det er som om han vil finst for alltid, han skal ikkje forsvinne sporlaust likevel. I epilogen seier forfattaren at desse namnebøkene til prosten brann opp, så eg veit ikkje om eg er heilt einig i at ein vil aldri gå tapt i verda om berre namnet blir skrevet ned ein gong. Men eg forstår at det å få namnet sitt skrive ned er mykje større enn å aldri få det. Det var lenge berre enkelte som kunne skrive, dei mest privilegerte i samfunnet, så då når sjølv Jussi, det litle hittebarnet alle foraktar, kan lære seg å skrive og å få sin stemme høyrt er det ganske fantastisk. Eit av Læstadius sine beste dådar i boka!
Her er litt av Jussi sine tankar etter eit særdeles hardt liv:

Lenge satt jeg der og lot fossens messende larm fylle ørene. Det lød som mumling av utallige stemmer. Jeg tenkte at det var bønner. All menneskehetens vanmakt og klage. Slik hørtes det kanskje ut for Gud, en mislyd som aldri tok slutt. Nå og da stakk vår Herre en finger ned i strømmen og fanget opp en dråpe helt ytterst, gransket den nøye før han plasserte den på tungespissen. Og i samme stund skjedde et under et eller annet sted på jorden Da fikk et menneske trøst.

Til biblioteket

Mamma Karasjok 🗓️

Forfattar: Per Hansson

Land: Norge

År: 1970

Det her er, for meg, eit boktips frå ei bok eg las. Eg las «Brua : ei fengselsdagbok» av John Reier Martinsen, og «Mamma Karasjok» er ei av bøkene han las i fengselet. Han likte ho og eg hadde aldri høyrt før om nokon Mamma Karasjok, så da blei det sånn. Ho her såkalla Mamma Karasjok heitte eigentleg Kirsten Svineng, og mamma-kallenamnet kjem frå jugoslaviske fangar som bygga veg frå Karasjok til Finland under krigen og som ho sneik mat til. Dette er altså hennar biografi (med fleire bilde!). Eg liker svært godt å høyre om når folk fortel om livet i gamle dagar, kanskje særleg fordi mine eigne besteforeldre døydde før eg fekk spurt dei om noko som helst – så då får eg heller ta til takke med alle andre sine historier og liv.

Garden ho vaks opp på heit altså Svineng, eller Spiinniidgieddi, og det er fordi dei som budde der (før Kirsten sin familie) fekk dei fyrste grisane i.. bygda? Distriktet? Eg er litt usikker på kor spektakulære desse grisane var, men dei var i alle fall fyrst. Garden ligger rett ved Karasjohka (ei elv: johka betyr elv) som er nærmast hovudvegen ut frå Karasjok både sommar og vinter. Det visste eg ikkje, at dei brukte elva som veg når ho var frossen. Det gir jo meining, men eg har knapt sett ei ordentleg elv i mitt liv så eg tenkjer så sjeldan på elver.

Eg må innrømme eg synst lite om at norsk blir kalla «egenrettferdighetens språk» og nordmenn ikkje blir rekna som menneskjer. Eg kan jo forstå det, samane har erfart undertrykking og utsletting av sitt språk og kultur frå nordmennene. Men likevel: eg er sensitiv og hårsår og sterkt imot generaliseringar. Uff det er vel definitivt mi lyte å henge seg opp i dette.

Også synst eg faktisk starten var meir spennande enn alt det om krigen. Eg liker vel betre det daglegdagse. Når ho feira bursdag for fyrste gong med venninna, også sparte ho på gåva heile resten av livet. Slikt liker eg. Kjærleiken til setra Assebakte der dei drog kvar sommar, det høyrest ut som eit ordentleg paradis! Også likte eg når ho fortalte om ferda over til Alta med rein og ho ville køyre aleine slik at ho kunne bestemme farta sjølv – helst ville ho køyre fort! Det er rart med slike forteljingar som gjer at ein nostalgisk og saknar greier ein aldri har opplevd.

Til biblioteket

Shuggie Bain 🗓️

Forfattar: Douglas Stuart

Omsettar: Hilde Stubhaug

Land: Skottland / USA

År: 2020

Denne boka las eg midt i mellom alle Kristin Lavransbøkene og korleis kan eg vel ikkje samanlikne Kristin og Agnes. Dei valde begge å elske ein tvilsam type til deira foreldres store sorg. Og no må dei finne ut av livet vidare. Kristin har hell og lykke med seg i alt, også kjem ho jo ifrå ein forholdsvis rik familie – og her er Agnes’ liv motsett i alt. Agnes har berre uflaks og er ulykkeleg, og familien … heile byen eigentleg… lid med arbeidsløyse (dette er visst på grunn av Thatcher, men eg har ikkje lest meg opp 😳). Glasgow er grått og trist, mennene berre reker gatelangs og damene sit heime og døyver livets mas med ditt og datt. Agnes er ikkje den einaste som slit med noko.

Uførhet er den eneste klubben vi har, og mandag er klubbdag.

Å Agnes! Eg får heilt vondt av ho, at ho aldri skal få fred – frå andre og frå seg sjølv. Alle desse drosjesjåførane som kjem og går med den evinnelege glasruta i mellom ho og dei. Alle freistingane, det er så fint når ho har klart å ikkje drikke på mange dagar og ungane held teljinga, men både eg og dei lærer jo at det å telje dagar gjer berre sorga større den dagen ho er full igjen.

Tilbake til Kristin: Kristin syt fordi alle sladrar om ho og ler av ho, men ho seier òg at alle gjestar ho heile tida og ber om råd og overauser ho med komplimenter, dei gjer stas på ho heile tida. Det er jo heilt ulikt det Agnes og Shuggie opplever! Og dei som ynskjer så sårt å bere vere normale og å passe inn, men dei får aldri lov. Naboane ser med ein gong at Agnes er alkoholikar og Shuggie har altfor feminine fakter for Glasgows megamaskuline samfunn. Shuggie er heilt herleg forresten. Det er Shuggie og Agnes mot heile dumme og slemme verda.

Hun var ubrukelig når det gjaldt mattelekser, og enkelte dager gikk man sulten uten varm mat å få, men nå så Shuggie på henne og skjønte at det var med dette hun utmerket seg. Hver eneste dag, med sminken lagt og håret ordnet, kravlet hun opp av grava og løftet stolt på haka. Når hun hadde skjemt seg ut med drikkinga, sto hun opp neste morgen, tok på seg den fineste kåpa hun hadde, og gikk trassig verden i møte. Når magen var tom og ungene gikk sultne, ordnet hun håret og lot verden tro noe annet.

Eg las boka på norsk og eg likte omsettinga, på engelsk er det vel mykje dialogen skrive på noko Glasgow-dialekt sida på norsk var det i alle fall svært tydeleg forskjell på Agnes og Shuggie si «finslegare» dialekt og alle dei andre si breie dialekt.

Til biblioteket

Kallocain
Roman från 2000-talet
🗓️

Forfattar: Karin Boye

Land: Sverige

År: 1940

Dystopisk roman! Slikt leser eg ikkje så ofte. Det er ein svært grå og trist verden som blir skildra, den er lett å sjå for seg: full med undergrunnsbanar og undergrunns-leilegheiter og berre generell mangel på sol og måne. Sjølv om det er eit deprimerande samfunn med forferdeleg mykje overvaking så er det så mykje godt og spirande positivitet likevel. Det kjipaste eller vondaste er kor redde alle er for å vere opne og ærlege med nokon som helst. Ein kan ikkje stole på nokon og alt er så sårbart.

Kontrasten er stor når folk blir injisert med Kalloacain: folk opnar seg opp som blomar og fortel heilt fritt og liv og framtid. Eit forferdeleg stoff naturlegvis – men effekten er heilt magisk! Og ein forstår verkeleg at ein som sagt ikkje kan stole på nokon. Det beste for meg var at boka var så full av håp.

Organisation? Sade hon. Vi söker ingen organisation. Det som är organiskt behöver inte organiseras. Ni bygger utifrån, vi byggs inifrån. Ni bygger med er själva som stenar och faller sönder utifrån och in. Vi byggs inifrån som träd, och det växer ut broar mellan oss som inte är av död materia och dött tvång. Från oss går det levande ut. I er går det livlösa in.

Dette blei ein kort tekst, men skinnet bedrar fordi eg likte boka svært godt.

Til biblioteket