Kongens Fald 🗓️

Forfattar: Johannes V. Jensen

Land: Danmark

År: 1901

Fleire sitat her

Det gjekk tro-tre kapittel før det gjekk opp for meg at sjølv om boka er utgitt i 1901 så er det ikkje då handlinga skjer. Ho startar faktisk i 1497, og då eg fann ut det blei eg svært begeistra fordi eg trur kanskje at vår hovudperson Mikkel er på same alder som Lucrezia! For eit samantreff! Lucrezia har forresten blitt min ‘Kristus’ for mellomalder og renessansen.

Denne boka gjorde eit stort inntrykk på meg. Ho var både svært vakker og svært stygg. Språket var vakkert, men handlinga var stygg. Eg får lese nydelege og levande skildringar om de danske landskap, men skildringane av kva folk tar seg til er vond å lese(ein god del mord og valdtekt), men så legg dei seg til å drøyme og draumane er så vakre igjen. Eigentleg synst eg heile boka verka som ein feberfantasi. Men før eg går vidare må eg berre nemne at det står overalt at forfattaren ville skildre den danske folkesjela med boka, og det gjer meg så usikker. Eg kjenner ingen danskar (som eg veit om), men er dei eit særdeles tvilande folkeferd? Eit folk som gjer slemme ting men samstundes klarar å sjarmere meg?

Sjølv om folka i personane lev i ei eldre tid og får oppleve mange ting eg fant wikipedia-artiklar om så er det berre nesten som eit bakteppe. Det er eigentleg ikkje så forferdeleg viktig at me er i på starten av 1500-talet. Det er folka og deira liv og val som er fokus, ikkje nødvendigvis dei historiske hendingane som dei deltar i eller får høyre om. Slikt er berre eit bakteppe. Oppi alt dette har me nemleg Mikkel med dei store draumane.

Mikkel på veg opp i livet, utan heilt å nå dit han vil. Mikkel er kanskje litt patetisk. I starten blir han kasta utav universitetet fordi han aldri gjer leksene sine, og det blir liksom aldri stor betre: han tar val som er meir frustrerande enn tilfredsstillande. Og han er svak og gretten. Eg likar han likevel: han er merkeleg sympatisk til tross for alt. Det er litt sårt å innrømme det, men eg kjenner meg litt igjen i han (ikkje dei kriminelle delene da 😇).

«Men nu hørte Mikkel Stilheden igen, og nu var den meget forandret, saa stærk og syngende, saa fuld af dump Underlyd, at den skrækkede ham. Det var otte Aars Liv i Hjemløshed, der mindede, det var otte Aars endelige Ingenting, der spillede Salme i hans Øren og ikke vilde tie.»

Tittelen nemner jo kongen og kongens fald. Og kongen er med og kongen faller. I kapittelet som heiter ‘Kongen falder’ er det skildra ein mytisk båttur der kongen tvilar på kva han skal gjere vidare. Det må vere tvilen som er hans store fall. Kongen blir skildra som «Skaberen af Danmarks Mangel paa Historie» i boka, som er jo litt trist. Kongen har òg som Mikkel store draumar utan at det blir noko særleg utav det.

«For da han havde opdaget, at han tvivlede, blev han saa afblanket og slagen, saa bundløs udtømt for Haab, at han kom til en Slags Rolighed, en Fortvivlelse. Han blev sikker paa sin Tvivl, og det saa afgjort, at han paa en mærkelig omvendt Vis fattede Haab igen.»

Eg nemnte det over, men språket i boka er altså heilt fantastisk magisk! Naturen blir så stemningsfullt skildra. Og dei groteske hendingane i boka er så rart vakkert skrivne. Alt er så lett å sjå for seg og det er nesten som om eg kan ta på alt og lukte på alt. Det er fullt av metaforar og besjeling og alle slike ting, og det er svært effektivt på mitt hjarte. Helst ville eg sitert heile boka trur eg, men eg må vel styre meg.

«Han var kommen til at huske den Gang, Anders Graas Hest blev syg og kunde ikke leve — derhjemme paa Egnen. Anders Graa undte sig selv at aflive den, han skød den en Armbrøstbolt i Stjærnen, og i samme Nu hug den Tænderne i Sneen. Jorden tog Hovedet først, og saa drev Kroppen bagefter, idet Stivelsen gik af Haserne. Ja . . . ja Jorden ved nok Besked, skønt den tier stille.»

Det er to kapittel som skil seg svært ut: dei er nemleg veldig inspirert av andre tekstar. Den fyrste trengte eg wikipedia til å fortelje meg om, men den andre kjente eg igjen frå den eldre Edda. I kapittelet ‘Inger’ får me gjenfortalt ei dansk vise kalla ‘Åge og Else’(📜 tekst og 🎵 musikk). For ein morosam idé! Les sjølv og samanlikn for eg blei i alle fall fascinert! Slikt vil eg ha meir av. I kapittelet ‘Grotte’ fekk me gjenfortalt Grottesongen, og eg blei så glad då eg gjenkjente kva som kom: Fenja! Og Menja! Me har møttest før! Eg blei så glad at eg kvad kvadet eit kvad.

Til slutt:

Det kan vere at eg skal sei no er svært kontroversielt men: dansk er mitt favorittspråk. Eg synst det er kjempevakkert. Eg las ‘Kongens fald’ med kombinasjon ebok og lydbok (den er òg på Spotify), altså eg hadde teksten framfor meg mens eg høyrde danskar lese opp teksten for meg. Det var ein veldig fin kombinasjon og gjorde det lettare å forstå dansken. Av og til måtte eg slå opp ord i den danske orboka, men for det meste er språket forståeleg. (Det finst jo norsk versjon på bokhylla.no, men kvar er gleda med å lese vakre tekstar omsett om ein kan heller lese originalen).

Jeg mistede mit Livs sande Foraar i Danmark af Længsel efter Lykken i det fremmede; og derude fandt jeg ingen Lykke, for jeg led overalt af Hjemve efter mit eget Land. Men da Alverden tilsidst lokkede mig forgæves, da var endelig ogsaa Danmark døet ud af mit Hjærte; saaledes blev jeg hjemløs.

Til biblioteket