I den svale skyggen (Skugga och svalka) 🗓️

Forfattar: Quynh Tran

Omsettar: Gunstein Bakke

Land og språk: Finland og svensk

År: 2021

Dette var ei bok ulik frå dei eg vanlegvis les! Handlinga er som scener frå ein draum. Eit lite innblikk i ein liten hending som kan verke nesten heilt ubetydeleg: Má og Hieu som snakkar om noko - det er alltid ettelleranna dei ikkje seier men som me likevel anar og ... bessede er alt over. Som ein draum altså. Det er nesten skummelt å lese ei slik bok der ingenting blir sagt klart og tydeleg. Visstnok er dette ei austleg greie? To omtalar av boka eg las på nett nemner Junichiro Tanizaki sitt essay ‘Hyllest til halvmørket’ og ein fyr i boka hyller denne skuggen som er så populær i austleg kultur (visstnok (men eg har hjerta det essayet i biblioteksappen så eg les sikkert den heller før enn seinare(...43 dagar etterpå...))). Når folk og handling er satt såpass i mørket som her så må eg som lesar berre stole på meg sjølv at eg forstår kva som skjer og kva som blir sagt. Som i det verkelege liv – iiik og hjelp 💀! Det er ein annleis måte å lese ei historie på og eg klarer ikkje heilt bestemme meg om eg liker det eller ikkje. På ei side synst eg det er vanskeleg å skjønne om folk er oppriktige eller spydige og om alt berre skjuler ein annan sanning – er alt berre skodespel? Heilt i starten blir eg-et fortalt av mor si at han heller skal opptre ynkeleg enn å vere seg sjølv, og sidan då er det som om boka held noko skjult for meg – eg klarer liksom ikkje heilt å stole på ho. Det her var definitivt ein oppleving og eg håper forfattaren skriv meir bøker!

PS. Eg veit ikkje kvifor eg aldri har tenkt på dette før sjølv men i boka så blir alltid ungane servert søt te når dei vaksne får kaffi. Dette synst eg var ein strålande idé! Så greit! Eg har sidan prøvd det ut med 50% suksessrate.

Til biblioteket

Insektenes planet 🗓️

Forfattar: Anne Sverdrup-Thygeson

Land og språk: Norge og bokmål

År: 2018

Denne boka var mykje meir funfactete enn eg forventa, men ikkje at eg veit korleis ein kan skrive om all verdas insekt utan å komme med all slags rare og interessante greier dei ulike artane gjer, altså utan å gjere boka funfactete. Det er så forferdeleg mange av dei og dei er temmeleg ulike og spesielle. Men eg trur at for meg så blei denne boka litt for brei til at noko ordentleg festa seg.

Konklusjonen til slutt er at det me, mennesker, gjer ikkje er til stor skade for insekt generelt (kva trussel trur me at me er liksom mot insekt som har eksistert i absurd lang tid) men at insekt med spesielle behov og vanar, særingane, ikkje har noko framtid ilag med oss (svært dessverre for mangfald er jo det beste i sikkert alle samanhengar).

Boka var svært lettlest og uformelt skriven – eg burde kanskje likt det sidan det er jo slik eg skriv sjølv men det gjorde eg ikkje, eg synst eigentleg at det var litt distraherande, men kanskje er eg meir van til skulebøker (og glad i). Eg fekk i alle fall inspirasjon til å lese ei tjukkare bok om insekt, ikkje at eg har ei slik bok men. Også må eg innrømme at eg blei litt fornærma då forfattaren kjente behov for å gi oss ein forklarande setning på kven keisar Augustus var (‘han med manntalet i juleevangeliet’ elns), og det var vel særleg då det gjekk opp for meg at boka er skriven lik så godt for ungar som vaksne. Skjønt det kunne vel òg fort vore ein oppklaring som det kunne falt meg inn å skrive. Alt eg ikkje liker med boka er greier eg kjenner igjen i meg sjølv! Typisk!

Til biblioteket

Forfedrenes farkoster - norsk skipsbyggerkunst fra de eldste tider 🗓️

Forfattar: Arne Emil Christensen

Land og språk: Norge og bokmål

År: 2022

Eg hadde ikkje heilt forventa at ei bok om båtar skulle vere så spennande! Kanskje det var kjekt fordi temaet var relativt snevert og spesifikt: det var ikkje om båtar generelt i verda, det var berre båtar i Norge(Norden) og det handla for det meste om dei gamle båtane fram til mellomalderen (etter det så var det enten for lite kjelder(frå mellomalderen til 1800-talet) eller for mykje kjelder(frå 1800-talet til i dag) verka det som). Historia om båtane blei altså svært straumlinja sida det ikkje er meir enn ein båt (rester av ein båt eller helleristningar) her og der med fort fleire hundreår imellom – ingen utstikkarar om hist og pist lokalbåttradisjon. Ikkje at alle båtane som er funne kan representere alle båtane som har eksistert, dei fleste har forsvunne for oss og med dei er all båtmangfoldet òg borte og uvisst. Dei båtane som me har er for det meste frå offer i myr og vatn og frå graver. Og det som er igjen av desse som me altså har, er jo ikkje heile eingong(ein god del båtar er det berre ein planke igjen av nærmast), så eg antar det var ein del meir forskjellige båttypar då enn det det kan sjå ut som nå. Og forfattaren seier òg at dei ulike båtane, dei av eldre og nyare type, har sikkert eksistert og blitt bygga samstundes lenge.

Det var ein del båtord eg aldri har vore borte i før men sidan båtbyggjekunsten blir utvikla steg for steg, båt for båt, får me det forklart på same vis – og det gjekk eigentleg rett inn! Eg må innrømme eg har saumfare google for all slags bilde for å hjelpe meg å visualisere alt mogleg – og det hjelpte òg. Men det var ein god del bilde i boka òg, og dei var ikkje ille i det heile tatt (det var eitt oversiktsbilde av dei ulike delane som stod heilt sist i kapittelet og det synst eg var litt rart seint). Det eg framleis lurar mest på er korleis dei får opp og ned masta? Kjem ho ikkje dundrande ned i ein fart? (⚠️OBS⚠️ Eg ser nå, ein månad seinare, at i Yngligatal kvad?vers? 23 så står det at "Øystein slått av bommen fór til Hel", bommen som i seilbommen. Bommen er ikkje det samme som masta, men når bommen kan drepe folk må vel masta være vel så farleg når dei tar ho ned og opp heile tida?). Men ja, orda og meininga lærte eg overraskande fort så det var ikkje særleg vanskeleg å henge med i det heile tatt. Eg visste ikkje at båtane, trebåtane, blei sydd, syddsydd altså, og knyta saman – spesielt det med at dei knyta båten til banda synst eg var morosamt. Eg har liksom aldri tenkt at ein trebåt kan vere så lite sofistikert (sjarmerande lite sofistikert). Også ja, det einaste eg forstod ingenting av var det om utskjeringar og utskjeringsprofilar? Hus forbi for min del.

Til biblioteket

Hyllest til halvmørket (陰翳礼讃) 🗓️

Forfattar: Jun'ichirō Tanizaki

Omsettar: Ika Kaminka

Land og språk: Japan og japansk

År: 1933

Det er så eg blir inspirert til å slå av lyset og sitte i halvmørket. Men min favorittunderhaldning på kvelden er datamaskinen, og det gjer vondt i auga om all belysninga kjem frå den skjermen 🤓. Men altså, det blir skrive fantastisk vakkert og lokkande om skuggar og skjønnheita i fråværet av lys, at eg blir heilt overbevist. Nesten overbevist for eg veit ærleg talt ikkje kva eg skulle tatt meg til om eg levde slik – blir det ikkje for mørkt til å gjere noko som helst? Eller er det slik at andre kanskje legger seg litt tidlegare enn meg? Men eit måltid i eit litt dunklare rom kan eg forstå er stemningsfullt, og desse skodespela som han snakkar om – eg søkte på bilde på google for å hjelpe meg å sjå det for meg men alle bilda der er definitivt opplyst med elektrisk lys så det hjelpte heller lite. Men eg kan jo ane at det er heilt magisk! Skuggar som fristar fantasien til å springa vilt. Og alt i alt fekk eg lyst til å ha heilt mørke rom – mørkt tak synst eg er særleg fint, og at mørke vinduskarmar rammar utsikta inn aller best er eit ubstridelig faktum! Og mørke vegger er eg omringa av allereie. Men golvet liker eg helst lyst og sånn er det.

Alle desse skildringane om lys og mørke minner meg når eg tar av meg brillene og alle liner viskast ut og alt blandar seg og forandrast. På eit blunk har alt fått eit anna liv og utsjånad, sjølv om det er utydeleg så er det vakkert – særleg lyskjelder blir vakre. Men tilbake til det forfattaren snakkar om så er eg heilt einig i kor irriterande overflødig lysbruk er og kor mykje det har å sei korleis lyset er. Naboen har eit heilt forferdeleg irriterande og intenst utelys 🤮. Og alle butikkar og slikt som har lyset på heile tida! Ikkje berre ute men inne! Det er jo forstyrrande for fauna (er det forstyrrande for flora?) og det er ikkje fint å sjå på og det kitlar i ‘skru-av-lyset’-muskelen min. Samtidig så er det fint med farga lys, og nattesbilder frå japanske gater opplyst av neonfargar er svært stemningsfulle, ironisk nok.

Boka er svært fint skriven, den er så poetisk og kapitla flyter så fint inn i kvarandre. Når eg les får eg ein lengsel etter tider eg ikkje har fått opplevd, desse tidene som visstnok var utan elektrisk lys: forfattaren seier at dagens menneske er så tilvent det moderne lyset at me har gløymt at mørket finst og eg trur ikkje det er ein gal tanke i det heile tatt!

Til biblioteket

Hulda Garborg - nasjonal stateg 🗓️

Forfattar: Arnhild Skre

Land og språk: Norge og nynorsk

År: 2011

Det blei nesten litt i overkant mykje Hulda Garborg for meg i jula. Ho var ei dame eg så vidt hadde høyrt om og er nå ei av dei eg veit mest om! Hulda var verkeleg ein imponerande dame, var det «driftig» forfattaren kalla ho? Ho verker så full av flammer og vilje, og ho får utretta alt det ho vil. Men mitt syn på Hulda blir jo naturlegvis farga av forfattaren, og ho seier rett fram at Hulda har ein elitistisk haldning mot bøndene. Hulda kjempar for norsk kunst og kultur som berre finst att hjå bøndene fordi resten av samfunnet er påverka av Danmark og Europa – men Hulda er absolutt ingen bondekjerring sjølv altså, ho vil vere og er ei fin bydame. Barndommen hennar er ganske dramatisk: ho er fødd til velstand men så blir foreldra skilt og ho og mora flytter inn i ein liten hybel aleine. Men i følgje forfattaren så ser Hulda heile tida på seg sjølv som den storgardsdottera ho blei født som heller enn som skilsmisseungen ho vaks opp som. Men det er meir: for sjølv om ho står på bønders og målmenns side så står ikkje dei nødvendigvis på hennar side. Målfolk ser ned på ho fordi ho ikkje snakkar med «norsk» nok dialekt, og sjølv om ho støtt og stadig skriv på landsmål så blir det aldri godt nok for målfolka.

Eg har heller aldri tenkt over konfliktar mellom feministar på 18/1900-talet i Norge før nå fordi Hulda var nemlig mislikt av dei norske feministane. Hulda flytta i tjuealderen til Tyskland saman med Arne Garborg og fekk mange utenlandske vener som var mykje meir frilyndte enn dei norske oppknappa damene. Om eg hugsar og forstår det riktig så meinte Hulda (eller i alle fall Arne) at sex før ekteskapet burde vere heilt greitt for både damer og menn (mens norske feministar meinte at korkje damer eller menn burde ha noko sex før noko ekteskap). Og Hulda meinte at kvinner ikkje burde streve etter å bli så like menn som mogleg, men bli like verdsett som menn samstundes som ein forstår at menn og kvinner er fundamentalt ulike. Ho er glad i Rousseau, og eg blir inspirert til å lese hans tankar eg òg. Også skulle eg ynskje eg visste meir om kva kvinner og menn har tenkt om feminisme og kjønn før i tida. Eg burde vel ikkje bli overraska om alt som blir tenkt i dag òg har blitt tenkt før. Men altså, ingen av Garborgane var særleg godt likt i Norge sånn generelt (det var ikkje krisekrise – dei hadde vener!) og begge var freidige og villige til å snakke høgt om sine meiningar: eg veit ikkje kor fint dette paret hadde oppført på vår tids sosiale media! For i deira sosiale media, avisene, gjekk det hett føre seg!

Til biblioteket

Elvekonger (River kings) 🗓️

Forfattar: Cat Jarman

Omsettar: Christian Rugstad

Land og språk: Forfattaren er norsk, men boka er skriven på engelsk og utgitt i Storbritannia

År: 2021

Eg likte bade alt om strontiumanalyser og C14-datering som har blitt forskjøva på grunn av kosthald, og.. nærmast alt i dei siste kapitla som handlar om vikingar eller rus i aust. Rus i aust hadde eg høyrt om før men eg kunne ingenting, så alt dette blei litt nytt for meg. Men det er jo langs dei same elvene som i Ild og Sverd, og det var jo litt morosamt, å vere tilbake der mange hundreår før med eit anna folk. Om strontium lærte eg at det er noko ein finn i emaljen på tenna 🦷 (kanskje det finnes andre steder også?) og strontium kjem i fire isotopar og eg antar det finst i jorda eller noko liknande – for! Her er det viktige: Forskjellige stadar har strontium med ulik isotopblanding. Slik at analysere strontiumet i eitt skjelett kan ein sjå kor dette mennesket kom i frå, eller vaks opp – altså kor han eller ho fekk vaksentennene sine (fordi emaljen blir til ein gong og me får aldri ny). Men det er visst ein del overlapping av strontiumblandingar så heilt knirkefritt er det ikkje. Neste greie er desse C14-analysane. Karbonet dei brukar for å datere alder i gamle kroppar har folk fått i seg frå maten dei har ete. Karbon på land, i graset, er heilt fersk, men karbon i havet har vore der lenge og når folk då et fisk et dei òg kanskje 400-år gammal karbon. Så eit menneske som et mykje fisk kan virke eldre enn han eller ho er om ein ser på karbonet.

Det var spennande nok å høyre om vikingane i England, men det var særleg i aust som var kjekt. Og dette skipet som blei funnet på Saaremaa, blei det nemnd i båtboka? Det kan eg ikkje hugse, men å få høyre om det i denne boka gjorde i alle fall inntrykk. Også blei eg overraska av at det var kjelder som fortalde om då rus-folket angrep ein by! Det var nesten meir kjelder og funn enn eg forventa, men eg lurer jo framleis på kva som eigentleg hende der nedover og oppover elvene. Om det var fleire småkongar eller ikkje, om dei slost lik så godt med kvarandre enn med andre. Det var ei bok som gjorde meg lysten på å lese meir! Og, det gløymte eg: boka er omsett frå engelsk, men forfattaren er norsk! Eg blei meir enn forundra då eg høyrte på lydboka og den norske forteljaren sa at HO var Cat Jarman 🤯.

Til biblioteket

Den tause våren (Silent spring) 🗓️

Forfattar: Rachel Carson

Omsettar: Torolf Elster

Land og språk: USA og engelsk

År: 1962

Disse insektene, som er så viktige for jordbruket og for det landskapet vi er vant til, fortjener en bedre takk enn denne tankeløse ødeleggelse av deres tilholdssteder

Ein del av det vitskapelege er kanskje litt gått ut på dato eller berre spekulasjonar, boka er tross alt skriven for 61 år sidan! Men moralen og entusiasmen er like aktuell. Det er nesten som eg kan kjenne den brennande iveren for å ta vare på jorda og den djupe skuffelsen over folk som ikkje kan tenkje lenger enn sin eigen nasetipp. For å gjere kvardagen i dag litt meir komfortabel er folk villige til å ofre barnas arv, jorda vår.

Kommende generasjoner vil neppe tilgi oss vår mangel på aktsomhet for den sammenheng i naturen som er forutsetningen for alt liv

Det er særleg insektmiddelet DDT som blir snakka om (men ikkje berre), og ifølge SNL.no så blei DDT forbode og underlagt restriksjonar i mange land på 1970-talet, men likevel er det stader stoffet blir brukt endå. Men DDT er jo ikkje det einaste farlege insektmiddelet, og det er kanskje litt av poenget: det blir stadig utvikla sterke giftar som blir brukt utan å tenkje over konsekvensane. Ikkje berre enkle giftar sin effekt på all slags flora og fauna (og oss), men òg alle desse giftene i kombinasjon med kvarandre.

Framtidens historikere vil kanskje ha vanskelig for å forstå vår forvridde sans for proporsjoner. Hvordan kunne intelligente vesener falle på den tanke å ville bringe noen få uønskede arter under kontroll ved å forgifte alle sine omgivelser og henge faren for sykdom og død også over sin egen art?

Etter å ha lest boka blei eg jo automatisk svært skeptisk til alt som heiter insektmiddel: er det seriøst verdt det?! Men i Noreg i alle fall så veit eg ikkje nok om landbruksproduksjon til å ha ein ordentleg meining. Landet er jo ikkje heilt ideelt laga for å produsere land til oss alle saman og kanskje me treng litt ekstra hjelp? Eg er jo i utgangspunktet imot import av mat ein kan produsere sjølv. Men eg veit ikkje heilt kor den grensa går «kan produsere sjølv». Og ja, ein ting til: forfattaren er sjukt gira på å kverke farlege fremmedartar ved å introdusere fleire fremmedartar! (altså dei som hell dei i sjakk i heim-økosystemet. Høyrest litt risikabelt ut for meg?)

PS. Den norske boka er litt kortare enn dei engelske eg har sett, men den norske er utan kjelder og index. Men eg veit ikkje om noko har blitt kutta ut eller ikkje, det står ingenting om det.

Til biblioteket

Rosens navn (Il nome della rosa) 🗓️

Forfattar: Umberto Eco

Omsettar: Carsten Middelthon

Land og språk: Italia og på italiensk

År: 1980

Fleire sitat finst her

🔥OBS! Eg nemner slutten!🔥

Boka kjennes som vaksenversjonen av Sofies verden. Etter å ha lest Et fjernt speil var ikkje denne verda heilt framand for meg. Likevel kunne eg ikkje ha tilført mykje til alle diskusjonane, men det var kjempekjekt å høyre på! Mordmysterium er vanlegvis ikkje mi greie og akkurat som i Døde knokler-boka så er alt utenom sjølve morda det som interesserer meg mest, men mot slutten måtte eg fortsette å lese eit par sider då kapittelet slutta med ein cliffhanger!

Eit stort tema i boka er latter, med mykje diskusjon om Jesus lo eller ikkje. Aldri tenkt på at det kunne bli nokon diskusjon om eit slikt tema! Det gir jo meining mot slutten at for enkelte er latter og komedie et ømt tema og grunn til bekymring: Jorge er redd det kan føre til tvil og slutten på all frykt for djevelen, slikt som er veldig viktig i Jorge sitt syn på livet og kristendommen. I motsetning er William ganske morosam i blant og kjem med litt spydige og ironiske kommentarar.

“Og De da,” fortsatte jeg, med barnslig impertinens, “tar De aldri feil?”
”Ofte,” svarte han. “Men istedenfor å lage meg en eneste feiltolkning og holde meg til den, så har jeg en mengde, og blir ikke slave av noen av dem.”
Jeg fikk inntrykk av at William overhodet ikke var interessert i sannheten som annet enn en tilpasning mellom sak og intellekt. William moret seg tvert imot med å tenke seg ut så mange muligheter som mulig.

Eg trur eg har gitt boka plass her berre for å kunne linke til nokre sitat eg likte...

Til biblioteket