Kalevala 🗓️

Samlar: Elias Lönnrot

Omsettar: Albert Lange Fliflet

Land og språk: Finland og finsk

År: Lenge sidan, men samla og redigert ferdig i 1849

Her er fleire sitat

Det var unge Hanna, mælte soleis, tala sosso: Det er ikkje så vanskeleg å sjå at historiene i Kalevala ikkje nødvendigvis treng henge saman til ein stor forteljing, men er etter beste evne limt fast slik av Elias Lönnrot. Det gjer ingenting. Eg følte berre ikkje noko behov for å lese alt samanhengande, men eg hadde store pausar i mellom enkelte delar og det gjekk heilt greitt. Denne norske omsetjinga frå 1967 er ikkje heilt 100% fullstendig: av 22.795 strofer er 2.443 utelatne seier omsetjaren. Eg trur den nyare omsetjinga (på bokmål ☹ ) er heilt fullstending. Eg veit jo ikkje korleis språket er på finsk, men den norske versjonen er heilt nydeleg 😍. Det er visst ikkje ein naturleg skrivemåte for omsetjar Fliflet, men han har vore så flink (ikkje at det er naturleg skrivemåte for meg heller, så eg dømer basert på hjartefølelsane mine). Hadde eg funne denne boka i fysisk form til salgs så hadde det vore ein DRAUM!

Særskild kapittel 22 og 23 rørte meg djupt. Brura er lei seg fordi ho skal forlate barndomsheimen, foreldra og syskena. Sjølv om det sikkert er kjekt å gifte seg er det trist å ta farvel med alt det kjente kjære. Ho tenkjer på alt ho er glad i: alle folk og alle stader – og tenkjer at ho kanskje aldri vil sjå og oppleve dei igjen. Det var så kjekt og fritt å vere berre barnet sjå far og mor og nå er alt over og ho er så trist. Trur du kanskje at familien hennar trøystar ho? Ikkje i det heile tatt, dei bekreftar alle hennar bange anelser.

Når du fer burt frå barndomsheimen, tak då med deg alt du eig’e –
tingi tri so lat du liggje: middagskvildi etter maten,
godordi av gamle mor di, fyrstesmòki av smørkinna.

Din ektemanns foreldre kjem ikkje til å bry seg ein dritt om ditt ve og vel! Dei har fått seg ei ny tenestejente og din jobb er å tena dei godt. Bøy deg i støvet og ver glad til! Du blir aldri ei dotter igjen! … Det er ekstremt deprimerande. I tillegg får me møte ei gammal dame som har dratt frå sin ektemann og hans familie som ikkje behandla ho bra, og no vil absolutt ingen vite av ho og det er eigentleg ganske forferdeleg. Det går berre frå vondt til verre! Og eg antar at desse historiene har blitt til basert på erfaring, og eg kan jo ikkje vere så naiv å tru at slike haldningar er fullstendig eit fenomen utgått på dato heller. Det er svært deprimerande og rørande lesing. Helst skulle eg sitert alt i saman.

Møy, gjev gaum på det eg mæler, ordi mine skal du merke:
Heime blømde du som blomen, gjekk som ein fagnad i farsgarden,
som eit solarljos for mor di, for din far som glans av månen,
var som vatneglim for bror din, som blått klæde for di syster.
Du fer burt til annan bustad, der ei onnor stend for styret;
framandt kvende kann so sjeldan mæle seg med egjo moder.
Framande skjemmer så uskillegt, brukar ikkje munn med måte:
Verfar skjemmer deg for vindfall, vermor gnell: «Du er ei slodde»,
verbror kallar deg ein durstokk, versyster det verste uting.

Meir positivt: I kapittel 9 blir jernet født, som illustrert av bilete her. «Unnskyld?» seier du kanskje. Vel jern blei naturlegvis skapt av brystmjølka til nokre damer guden Ukko laga ved å gnikka handa mot kneet sitt. Seinare blir Väinämöinen skada av jernet og då blir jernet kjefta på! Korleis kan du oppføre deg på denne måten?! No må du gjere det godt igjen eller så sladrar eg til mor di Jern! Seinare treff me på ein båt som er trist fordi ingen vil sigle med han. Det er svært sjarmerande med slik besjeling av ‘døde’ ting.

Di so græt eg, stakkars båten, lyt eg klaga, arme skuta:
Ingen slæper meg av sleipan, ingen ror meg ut på bylgun.

Eg likar òg at folk ofte blir samanlikna med fuglar, særleg ender. Det er så koseleg! Haveller dukkar ofte opp som eit kallenamn, og det liker eg fordi dei har så fint namn og dei er dei søtaste endene synst eg. Det er akkurat som om dei har roser i kinna, og stjerten er så elegant og heile anda ser så rund og nusseleg ut. (skjønt i sitatet eg har plassert på sitatsida (sida eg ikkje fant plass til det her) så blir havella kalla ‘usæl’?).

Når ein ser teiknefilm blir ofte folk og dyr teikna alt etter korleis dei har det, om dei er glade eller lei seg. Er folk og dyr (kanskje særleg dyr) triste så heng og sleng alt på dei: øyrer og halar og munnviker. Slik blir òg Ilmarinen (hamraren frå fyrndeheimen) skildra når han er lei seg: «ned på bringa hekk hans hovud, huva hans sat heilt på skeive.» Rørande.

Louhi, matmor nord i Pohja – langt hev ho frå tonn til neste, var ganske underhaldande. Ho blir skildra som ein heks i tekstane eg har lest om Kalevala, men det er ikkje før dei truar med å ta Sampo at ho blir direkte farleg og skummel. Ho er frå starten litt skeptisk til å gifte bort døtrene sine til kven som helst, men det skal ho få lov til å vere. Aller best liker eg denne skildringa eg brukte i starten av paragrafen: «langt hev ho frå tonn til neste», haha! Eg ler kvar gong eg les det – det er så levande lett å sjå for seg.

wikipedia-sida her om dei ulike kapitla finst bilete som høyrer til, og det synst eg er kjempekjekt. Sjå korleis historiene har blitt tolka. Eg liker best verka til Joseph Alanen. Og her er ein serie på fire episodar frå finsk TV. Det er både svenske og engelske undertekstar nede til høgre.

No er det tid å binde tunga, tid å setje lås for lippun,
lata tonen slutta låte, stogge stride visestraumen

Til biblioteket